Mütevazi Bir Öneri- Jonathan Swift

Geçmişten günümüze açlık ve yoksulluk tüm dünyayı etkileyen iki önemli konu olmuştur ve öyle görünüyor ki olmaya da devam edecek. Hali hazırda küresel bir olgu haline gelen yoksulluk, tabii ki beraberinde bir takım sosyal problemler getirecek ve bu problemlerin toplumlarda çeşitli olumsuz yansımaları olacaktır. Jonathan Swift, A Modest Proposal (Mütevazi Bir Öneri) ile tüm bu konuları öyle çarpıcı bir şekilde ele alıyor ki, bu eseri okuduğunuzda tüyleriniz diken diken olacak desem yeridir...

Bu dahiyane eserde, Swift'in temel kaygısı İngilizlerin o dönemde İrlanda halkını istismar edişi ve İrlanda'nın her geçen gün bir çok açıdan nasıl tükendiğidir. İçinde bulundukları bu durumdan kurtulmak için hiç bir çaba göstermeyen İrlanda halkını sivri bir dil ile eleştirmek ve hiciv sanatını kullanarak bu duruma gülünç çözümler sunmak Swift'in bu eserdeki temel amacıdır. Swift İrlanda'daki yoksul halkın çocuklarının topluma nasıl kazandırılacağı ile ilgili tamamen toplumun yararına (!) olan çözümler sunar ki, eserimizin dahiyane yönü tam da burada gün yüzüne çıkmaktadır. 

Swift eserine, içinde bulunulan durumu ciddiyet ile ele alarak başlar ve kendisini şu şekilde ifade eder;

"Annelerin ve zaman zaman babaların kollarında, sırtında ya da peşinde dolaşan bu inanılmaz çocuk bolluğunun; krallığın bugünkü üzücü durumuna yeni yaralar eklediği konusunda, herkesin aynı düşüncede olduğuna inanıyorum. Ve bunun içindir ki, bu çocukları, ortak yaşamın akıllı ve yararlı üyeleri haline getirecek, kolay, ucuz ve adil bir yöntemi bulabilecek kişinin, ülkenin kurtarıcısı olarak, toplum tarafından heykelinin dahi dikilmesine hak kazanacağını sanıyorum."

Daha sonra, açıklamalarına istatistikler vererek devam eder ve İrlanda 'da her yıl yaklaşık 120.000 çocuğun doğduğu sonucuna varır. Her yıl doğan yaklaşık 120.000 çocuğun söz konusu şartlarda nasıl besleneceği ve yetiştirileceği başlı başına bir sorundur, ve  bu yüzden de bu konuya acilen mantıklı bir çözüm bulunması gerekmektedir. Bakın Swift bu duruma karşı nasıl bir çözüm sunuyor;

"Londra'da tanıdığım çok bilgili bir Amerikalı, bana, bir yaşında sağlıklı, iyi beslenmiş bir çocuğun; buğulama, kızartma, fırınlama veya haşlama olarak, çok lezzetli, besleyici, yüksek değerde bir besin olduğunu söyledi. Yahnisinin de aynı lezzette olacağına eminim."

"Şu halde, hesaplamış bulunduğum 120.000 çocuktan 20.00'i, doğurganlık için bir kenara ayrılmalı, 20.000'in dörtte biri de oğlanlar olmalıdır. Bu dörtte bir, koyun, inek ve domuzlarımız için öngördüğümüz sayıdan bile fazladır. Söz konusu çocukların, bizim vahşi insanlarımızın pek takmadıkları evlilik kurumunun meyveleri olmadıklarını düşünürsek, bir erkek dört dişiye hizmet etmeye yeter. Geriye kalan 100.000 tane bir yaşına gelmiş çocuk ta, zengin sofralar için etlenmek ve şişmanlamak üzere, son aylarda annelerinden bol bol süt emmeli, zamanı geldiğinde de krallığın kaliteli ve zengin insanlarına satılmalıdırlar. Arkadaşlar arası bir eğlence için, bir çocuktan iki tabak et çıkar; ailece yenen yemeklerde de, göğüs ya da buttan dörtte biri yeterli olur, tuzlanıp biberlendikten sonra da dört gün bekletilirse, haşlamasının tadına doyulmaz, özellikle kışın."

Bu denli kan dondurucu bir çözüm sunarak ilk etapta biz okurları adeta şoka uğratsa da, eserin devamında sunduğu, destekleyici argümanları ile , çözümünün en mantıklı çözüm olduğuna neredeyse bizleri bile ikna ediyor. Eseri ilk okuduğumda, Swift'in retorik üslubu ve hiciv sanatını ele alış şekli karşısında hayranlığımı gizleyememiştim. Böylesine imkansız ve alışılmamış bir çözümü halkın görüşüne sunarak aslında durumun ne kadar ciddi olduğunu özümsetmeye çalışıyor ve bu da, eserinin İngiliz dili tarihindeki en sarsıcı ironi örneklerinden biri olmasına katkı sağlıyor. 

Genel olarak eserin en önemli teması aslında sınıf farklılıklarıdır ve bütün sorunlar aslında bu noktadan kaynaklanmaktadır. Yoksullar, çocuklarını iyi koşullarda yaşamak amacı ile satmalı ve onları besin olarak üst sınıfa sunmalıdır, çünkü bu şekilde çocuklar artık ailelerine yük olmayacak, bu çözüm İrlanda aile ahlakı ve ülkenin genel ahlakı üzerinde olumlu bir etki yaratacak ve işsizlik, aşırı nüfus ve gıda kıtlığı gibi ülkenin temel sorunlar çözülecektir.

Bu kusursuz eseri kısaca özetlemem gerekirse, Swift, hiciv sanatını muazzam bir şekilde kullanarak İrlanda'nın sorunlarını ve o dönemdeki insanların içinde bulunduğu sefaleti okuyucuya oldukça alışılmadık ve sarsıcı bir biçimde sunmuştur. Zaman zaman duruma bir muhasebeci gözü ile bakarak ve hatta okurların metni okuduktan sonra itiraz edebilecekleri noktalara önceden değinerek, okurlara ne kadar ciddi olduğunu hissettirmiştir. Tahmin edersiniz ki eser yayımlandığı dönemde büyük bir yankı uyandırmış ve eleştirilerin odağı olmuştur. Her açıdan muazzam bir edebi metin olan bu eser aslında anlayana çok şey anlatıyor...

Eserin Vidar Tevasvold Aune tarafından yönetildiği bir 2013 yapımı kısa filmi de bulunuyor. :) 

">A Modest Proposal Short Film (2013)