Günümüzde teknolojinin gittikçe gelişmesi ve sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte, sosyal medyanın mahiyeti ile bireysel ve toplumsal yaşamımızda oynadığı rol, üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir mesele hâline gelmiştir. Sosyal medyanın yalnızca somut davranışlarımızı değil; aynı zamanda düşünce, ahlak, tutum ve imajımızı da etkilediği kanısı, bilimsel literatürde oldukça yaygın bir kabul görmektedir. Bu minvalde, sosyal medyanın yaşamımızı etkilediği en önemli fenomenlerden biri görünürlük hastalığıdır.
Görünürlük hastalığı (Visibility Disease) diye tanımlanan bu kavram, patolojik ve belirli bir hastalıktan ziyade, değişken ve bilişsel bir duruma işaret eder. Örneğin sosyal medyayı kullanan bir birey, bazı durumlarda çevresi tarafından görülmeyi ve beğenilmeyi isterken, bazı durumlarda ise istemeyebilir. Hayatımızda, bir dönem sosyal medyayı aktif biçimde kullandıktan sonra ondan tamamen vazgeçen kişilere sıklıkla tanık oluruz. Bu tür durumlar, sosyal medyanın bireysel ve toplumsal hayatta esnek ve değişken bir yapı arz ettiğini bize göstermektedir.
Görünürlük hastalığı, sosyal medya kullanımının artmasına paralel olarak gelişen görece yeni bir olgu olsa da, bu durumu yalnızca sosyal medya ile sınırlamak doğru değildir. Görünürlük hastalığı, daha büyük ölçekte “teknoloji” ve “görüntü”nün bireyselleşmiş bir prototipidir. Burada sosyal medyanın en büyük rolü, “görüntünün demokratikleştirilmesi”ne imkân vermesi ve görünürlüğü bireysel alana açmış olmasıdır. Bugün artık her birey, sosyal medya mecrasında düşüncelerini, eylemlerini, hobilerini ve dilediği birçok şeyi serbestçe paylaşabilmektedir. Fakat tam da bu özgürlük ortamının kendisi ve sunduğu görünürlük imkânı, bireysel ve toplumsal yaşamımızı olumsuz yönde etkileyebilmektedir.
Sosyal medya, algılarımızı ve değer yargılarımızı yalnızca dönüştürmekle kalmaz; aynı zamanda onları yeniden tanımlar. Görünürlük hastalığı, bu tespitin en bariz örneklerinden biridir. Bu bağlamda, sosyal medyayı aktif biçimde kullanan ortalama bir birey düşünelim: Bu birey, insanların ilgisini çekebileceğini düşündüğü şeyleri — bir gezi, alışılmadık bir olay ya da günlük rutinler dahi olsa — insanların ilgisine ve beğenisine sunma amacıyla paylaşır. Böyle bir birey için sosyal medyanın konumu, yalnızca kendisini gösterdiği teknik bir araç değil; aynı zamanda onu böyle yaşamaya sevk eden bir algı biçimi olarak belirleyici bir öneme sahiptir.
Konunun daha iyi anlaşılması ve sosyal medyanın hayatımızı nasıl etkilediğine dair somut bir zemin oluşturması açısından güncel bilimsel çalışmalara da kısaca değinmek faydalı olacaktır.
Bunlardan ilki, görünürlük bağlamında sosyal medya ile bireyin duyguları arasındaki etkileşimi ele alan Hiding Instagram Likes adlı deneysel çalışmadır. Bu çalışmada, Instagram kullanıcılarına farklı senaryolar gösterilerek iki durum karşılaştırılmıştır: (a) beklenenden daha fazla beğeni alan paylaşımlar ile daha az beğeni alan paylaşımlar ve (b) beğeni sayılarının görünür ya da gizli olduğu koşullar. Elde edilen bulgulara göre, yüksek beğeni alan paylaşımlar yalnızlığı azaltırken aynı zamanda negatif duyguları da artırabilmektedir. Bu çelişkili etki, beğeni görünürlüğü açıkken daha belirgin hâle gelmektedir. Yani görünürlük, duygusal tepkinin şiddetini artırıcı bir faktör olarak işlev görmektedir. Dolayısıyla beğeni sayılarının görünürlüğü, kullanıcıların “sosyal onay” alıp almadığına dair sinyalleri güçlendirmekte; bu durum hem olumlu hem de olumsuz duygusal sonuçlar doğurabilmektedir.
Personality and Individual Differences adlı başka bir çalışmada ise, beğeni hassasiyeti ile nevrotiklik arasında anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir. Buna göre nevrotik bireyler için görünürlük, duygusal istikrarı bozan güçlü bir tetikleyicidir. Beğeni alamama durumu, bu tür bireylerde düşük benlik değeri, duygusal dalgalanma ve sosyal geri çekilme gibi sonuçlara yol açabilmektedir.
Zikredilen bu iki çalışma, sosyal medya ile birey arasındaki ilişkiyi inceleyen yüzlerce araştırmadan yalnızca ikisidir. Ancak bu çalışmalar dahi göstermektedir ki sosyal medya ve görünürlük olgusu, iç dünyamıza müdahale eden, algımızı biçimlendiren ve ilişkilerimizi yeniden tanımlayan bir aygıt olarak işlev görmektedir. Teknolojinin, dijital aygıtların, yapay zekânın ve simülasyonun giderek geliştiği günümüzde sosyal medya ve dayattığı yaşam biçimi, hâlen en etkili otoritelerden biri olmayı sürdürmektedir. Sosyal medya ile kurduğumuz ilişkiler — ister olumlu ister olumsuz yönde olsun — devam ettiği müddetçe, onun dayattığı yaşam tarzları ve değer yargıları da hayatımızı etkilemeye devam edecektir.





Yorumlar (0)
Bu gönderi için henüz bir yorum yapılmamış.
Yorum Bırakın