İtalyan iktisat tarihçisi Carlo Maria Cipolla, 1976’da "İnsan Aptallığının Temel Yasaları" diye incecik bir kitap yazmış. Kitap çok kısa ve gerçekten sarıyor. Cipolla diyor ki: "Hayattaki en büyük tehdit mafya babaları, seri katiller ya da hırsızlar değildir. En büyük tehdit, ne yapacağı belli olmayan süzme aptallardır."  Bu ne demek oluyor bakalım:

Cipolla, insanları kime ne kadar kazandırdığına ve kime ne kadar kaybettirdiğine göre dört kategoriye ayırıyor.

Bak bakalım sen hangisisin, etrafındakiler hangisi:

Zavallılar: Bunlar saf, temiz çocuklardır. Kendi kaybeder, başkasına kazandırır. İş yerinde herkesin işini üzerine yıktığı, "Hallederiz abi" deyip kendi mesaisini yakan tipler var ya; heh işte onlar bu grubun bayrak taşıyanıdır. Zararsızdırlar ama kendilerine hayırları yoktur.

Haydutlar: Bunlar mantıklıdır. Kendi kazanır başkasına kaybettirir. Cüzdanını çalan yankesici, seni dolandıran müteahhit, hakkını yiyen patron bu gruptadır. Adamın bir hedefi vardır: Seni söğüşlemek. Seni üzer ama kendi cebini doldurur.

Zekiler (Kazan-Kazan Tayfası): Hem kendine kazandırır hem de sana kazandırır. Nesli tükenmekte olan karetta karettalar gibidirler. Bulursan yapış, bırakma.

Aptallar: İşte dananın kuyruğunun koptuğu, filmin koptuğu yer burası. Aptal insan, kendisine hiçbir faydası dokunmayan hatta bazen kendisine bile zarar veren ama durup dururken sana da zarar veren tiptir.

Peki neden aptallar daha tehlikeli?

Bir haydutla, bir mafyayla, bir dolandırıcıyla baş edebilirsin. Neden? Çünkü adamın bir mantığı var. Adam para istiyor, güç istiyor. Eğer ona istediğini verirsen ya da ondan daha güçlüysen durur. Hareketlerini tahmin edebilirsin. Bu adam beni soyacak dersin önlemini alırsın.

Ama aptalın bir mantığı yok gerçekten yok. Durup dururken hiçbir çıkarı olmadan, sebepsiz yere işini bozar. Projeni sabote eder, dedikodunu yapar, trafikte üzerine sürer. Neden yaptı? Koca bir siyah ekran ve cevap yok. Sadece aptal olduğu için yaptı. Kendisi de batar, seni de batırır. Ben yandım sen de yan bile demez, yanacağının farkında değildir. Bu yüzden aptalın saldırısı seni hep hazırlıksız yakalar. Gardını düşürdüğün an kroşeyi yersin.

Cipolla abimiz diyor ki: "Bir insanın profesör olması, genel müdür olması, zengin olması ya da kanaat önderi diye ortada gezmesi, onun aptal olmadığı anlamına gelmez."

Ne Yapacağız?

Açık konuşalım. Bu tipleri düzeltemezsin. Onlara laf anlatmaya çalışmak, bir deveye hendek atlatmaktan daha zordur. Enerjini, nefesini, sinirlerini tüketirler ve günün sonunda seni de kendi seviyelerine çekerler. O yüzden Cipolla’nın kitabından çıkarılacak tek bir ders vardır bunları görünce arkana bakmadan kaç.

Zavallıya acırsın, zekiyle ortak olursun. Ama aptalı gördüğün yerde topuklayacaksın. Belki düzelir, belki anlar deme. Anlamaz. Çünkü o sistemin hatasıdır, doğanın bir şakasıdır. Yapılacak tek şey bu tipleri erkenden teşhis edip kapsama alanlarından hızla uzaklaşmaktır.

 

KAYNAK

Cipolla, C. M. (2019). İnsan Aptallığının Temel Yasaları