Ben çirkinim. Bu yüzden kötüyüm.
Ya da belki tersidir: Kötü olduğum için çirkinim.

Shakespeare’in III. Richard’ında kötülük bir suç değildir bir seçimdir. Richard bu seçimi gizlice ve utanarak yapmaz. Sahnenin ortasında ışığın altında alenen yapar. Seyirciye döner ve niyetini açıkça beyan eder. Çünkü saklanmaya ihtiyacı yoktur. O dünyaya karşı konumunu çoktan belirlemiştir. "Kötü olacağım!"

Richard’ın bedeni yamuktur ama asıl eğrilik dünyanın ona çizdiği yoldadır. Sevginin, şefkatin, sıradan insan sıcaklığının dışında bırakılmıştır. Aşk ona göre değildir.  Kendisiyle arasında bir serengeti vardır ve gizleyemez. Uyum, aşk, ev hissi bunların hepsi başkalarına verilmiştir. Geriye tek bir alan kalır iktidar. Richard bu alanı fethetmez oraya sığınır. Taht onun için bir ödül değil var olabilmenin tek biçimidir.

Bu yüzden Richard yalan söylerken utanmaz, öldürürken tereddüt etmez. Cinayet bir patlama değil, soğuk bir karardır. Kötülük, onun dilinde bağırmaz fısıldar. En korkutucu haliyle.

Ama Richard yalnız değildir. Seyirci vardır ve Richard bunu bilir. Planlarını anlatır, yüzünü açar, maskesini gösterir. Böylece kötülük çoğalır. Çünkü artık yalnızca yapılan değil, izlenen bir şeydir. Seyirci susar. Richard ilerler. Shakespeare burada sessiz bir suç ortaklığını kayda geçirir. Oyun yalnızca Richard’ın değil seyircinin de ahlaki çöküşünü sahneler.

Richard’ın gerçek gücü kaslarında değil, kelimelerindedir. Dil onun hançeridir. Gerçeği keser, parçalar, yeniden biçimlendirir. Yas tutan bir kadını ikna ederken, halkı kandırırken, soyluları korkuyla ezerken hep aynı şeyi yapar. Dünyayı kendi anlatısına zorlar. Konuşabildiği sürece hükmeder. Dil çöktüğünde iktidar da çözülür.

Kadınlar bu anlatıya direnir. Çünkü onlar unutmamıştır. Kaybı taşırlar, yas tutarlar, geçmişi diri tutarlar. Margaret’in lanetleri, Elizabeth’in direnci, Anne’in çelişkisi… Hepsi Richard’ın en büyük düşmanıdır. Hafıza. Richard geleceği ister. Hafıza buna engeldir. Bu yüzden kadınlar susturulmalıdır.

Ama kötülük sonsuz değildir. Richard yükseldikçe yalnızlaşır. Planları hâlâ keskindir ama dünya artık cevap vermez. Hayaletler gelir. Bu bir pişmanlık sahnesi değildir bir çözülmedir. Kötülük, sonunda kendi yankısında boğulur. “Atım! Atım! Krallığım bir ata!” çığlığı, bir kralın değil, tutunacak hiçbir şeyi kalmamış bir bilincin sesidir.

III. Richard, iktidarın insanı bozduğunu söylemez. Daha acı bir gerçeği açığa çıkarır bazı insanlar, içlerindeki boşluğu taşımak için iktidara muhtaçtır. Richard böyle biridir. Ne bir canavar ne de bir kader kurbanı. O, bilerek karanlığı seçmiş bir insandır.

Ve bu yüzden korkutucudur.
Çünkü tanıdıktır.