"Hareket Eden Plastik Sanat" Sinema Neden Yedinci Sanat?

"Hareket Eden Plastik Sanat" Sinema Neden Yedinci Sanat?
0 Beğen
0 Yorum

Bir şeye “sanat” diyen kim?

28 Aralık 1895'te Paris’te, Grand Café’nin bodrum katındaki küçük bir salonda otuz küsur kişi birer frank verip perdede fabrikadan çıkan işçileri izledi. Ortada sanat iddiası yoktu, sadece yeni bir merak vardı. Sinema kısa sürede panayırların da gözde gösterilerinden biri oldu. Gezici şovmenlerin çadırlarında, cambazların ve sihirbazların yanında dolaşan bir hayret numarasıydı. Pek çok kişi için sanattan çok bir panayır eğlencesiydi.

Bugün ise ona “yedinci sanat” diyoruz ve bu adı biri koymuş.

Birinin cesareti

İtalyan asıllı Fransız yazar Ricciotto Canudo, 1911'de “Altıncı Sanatın Doğuşu” başlıklı bir yazı yazdı. Sinemayı mekânın ritimleriyle (plastik sanatlar) zamanın ritimlerinin (müzik ve şiir) birleşimi, yani “hareket eden plastik sanat” olarak tanımladı. Sonradan listeye dansı da ekleyince sinema yedinci sıraya geçti ve Canudo 1923'te “Yedinci Sanat Manifestosu”nu yayımladı. Listede mimari, heykel, resim, müzik, şiir (edebiyatı da kapsayan geniş anlamıyla) ve dans vardı. Sinema bunların hepsini kendi içinde buluşturan sanattı.

Ama ilginç olan bu tarif değil. Salonlar, projektörler ve seyirci aynıydı. Değişen en çok, o şeye verilen isimdi. Sanat çoğu zaman bir şeyin içinde keşfedilen bir özellikten çok, ona verilen bir statüydü.

Bu hep böyle oldu.

Fotoğraf da aynı yoldan geçti. Baudelaire 1859 tarihli Salon yazısında fotoğrafı, yeteneği ya da sabrı yetmeyen ressamların sığınağı olarak gördü ve onu sanatın en ölümcül düşmanı ilan etti. Yıllar sonra, 1936'da Walter Benjamin başka bir şeye dikkat çekti: fotoğrafın sanat olup olmadığı üzerine boşuna çok kafa yorulmuştu, asıl soru olan “fotoğrafın icadı sanatın bütün doğasını değiştirmedi mi?” ise hiç sorulmamıştı. Sinema için de aynısı geçerli. “Sinema sanat mı?” diye tartışırken, sinema sanat anlayışımızı çoktan değiştirmişti.

Aynı soru bugün başka yüzlerle geliyor;

Roger Ebert 2010'da video oyunlarının asla sanat olamayacağını yazdı ve büyük tepki aldı. Aynı yıl “söylememeliydim” dedi, ama görüşünden çok da vazgeçmedi. 2022'de Colorado Eyalet Fuarı’nın dijital sanat kategorisinde birinciliği Midjourney ile üretilmiş bir görsel kazandı ve sanat çevreleri ikiye bölündü. Hepsinin altında sinemayla aynı soru yatıyor: Bu da sanat mı? Ve kim karar veriyor?

Aday çok. Eleştirmenler mi? Kurumlar ve müzeler mi? Yoksa zaman mı? Belki de bir şeyi sevenler ona yeterince uzun süre sahip çıktığında kendiliğinden oluşan bir kabul?

-

Yüz yıl önce panayırdaki kalabalık, çadırın içinde izlediği şeyin ne olduğunu bilmiyordu. Biz de bugün hafife aldığımız birçok şeyin ne olduğunu bilmiyoruz. Belki bir gün biri çıkıp “bu da sanatmış” diyecek ve biz, o gün panayırdaki kalabalığın yerinde olacağız.

Yorumlar (0)

Bu gönderi için henüz bir yorum yapılmamış.

Yorum Bırakın