Toplumsal Hafıza Akımı ve Yabancılaşma

Modern insanın en büyük trajedilerinden biri şudur:

Kalabalıkların içinde yaşarken giderek yalnızlaşması.

Bugün insanlar aynı sokaklarda yürüyor, aynı şehirlerde yaşıyor, aynı gündemleri konuşuyor; ama birbirlerine giderek daha az temas ediyorlar. Ortak yaşam büyüyor gibi görünürken, ortak his giderek küçülüyor. İnsanlar artık yalnızca birbirine değil; yaşadığı topluma, geçmişine ve hatta kendisine bile yabancılaşıyor.

Toplumsal Hafıza Akımı’na göre bu durum yalnızca bireysel bir ruh hâli değildir. Bu, modern toplumun ürettiği yapısal bir kopuştur. Çünkü modern düzen, insanı sürekli hızın içine sürüklüyor. Düşünmeden tüketen, sorgulamadan tekrar eden ve sürekli yeni olana yönelen bir toplum ortaya çıkıyor. Böyle bir düzende insanlar, geçmişle bağ kurmak yerine anlık gündemlerin içinde savruluyor. Hafıza zayıfladıkça da toplum, ortak bir bilinç üretmekte zorlanıyor.

En tehlikeli nokta tam da burada başlıyor:

İnsan, ait olduğu topluma yabancılaştığında; ortak değerler de çözülmeye başlıyor.

Artık insanlar aynı olaylara farklı gerçekliklerden bakıyor. Aynı tarih anlatılıyor ama farklı dünyalar kuruluyor. Ortak hafıza parçalandığında ise toplum yalnızca fikir ayrılığı yaşamıyor; aynı zamanda birbirini anlamakta da zorlanıyor.

Toplumsal Hafıza Akımı bu nedenle yabancılaşmayı toplumsal bir mesele olarak ele alır. Yabancılaşan birey, toplumun ortak sorumluluklarına da uzaklaşır.

Bugün birçok insanın yaşadığı şey tam olarak budur:

Kalabalıklar içinde görünür olmak, ama hiçbir yere gerçekten ait hissedememek.

Modern insan sürekli konuşuyor, sürekli içerik tüketiyor, sürekli bir şeylere maruz kalıyor; ancak bütün bu yoğunluk içinde derinlik giderek kayboluyor. İnsanlar birbirini duyuyor ama anlamıyor. Ortak hafıza zayıfladığında, ortak anlam da zayıflıyor.

Sonuç olarak yabancılaşma, yalnızca bireyin toplumdan uzaklaşması değildir. Toplumun kendi iç bağlarını kaybetmesidir.

Bir toplum, ortak hafızasını kaybetmeye başladığında; aynı şehirde yaşayan insanlar bile zamanla birbirine yabancı hâle gelir.