İstediğini Aldığında Geriye Ne Kalır: Hedonik Treadmill Nedir?

Hiç istediğiniz bir şeyi elde ettiğiniz oldu mu?

Geceleri uykunuza giren bir eşya, istediğiniz bir iş veya kazanmak istediğiniz bir sınav… 

Muhtemelen elde ettiğiniz için üzgün değilsiniz. Fakat ilk elde ettiğiniz andaki o yoğun heyecanı, o dopamin etkisini çoktan yitirdiniz.

Hayatımız sürekli bir mücadele içinde geçiyor. Amaçtan amaca doğru sürükleniyoruz. Peki bu yolun sonu var mı?

Bunu hiç düşündünüz mü?

Çünkü mücadelenin sonunda kazandığınız senaryoda bile yeni bir mücadele başlayacak. Yeniden çabalar, yeni hayaller ve yeni hedefler hayatımızdaki yerini alacak.

Peki bu durumda amaçlar anlamsız mı oluyor?

Kesinlikle hayır.

Çünkü aksi takdirde hayatın ne anlamı olabilir ki? Hiçbirimiz olduğumuz yerde kalmak istemeyiz. Her zaman önümüzde koşacak bir yol, ulaşılacak bir hedef olmalı.

Camus ve Nietzsche gibi düşünürlerin farklı biçimlerde ele aldığı meselelerden biri de burada karşımıza çıkıyor: Hayatın anlamını kendiliğinden vermeyen, hatta zaman zaman absürt görünen yapısı karşısında insan kendisine amaçlar, değerler ve hedefler yaratır. Bir anlamda hayatın sıradanlığını ve anlamsızlık hissini kendi kurduğu amaçlarla gölgeler.

Fakat bu yolun sonuyla ilgili bilmemiz gereken bir şey var.

Hedonik treadmill (hedonik koşu bandı), insanların olumlu veya olumsuz değişimlere zamanla alışarak belirli bir haz ve duygu düzeyine yeniden yaklaşma eğilimini ifade eden psikolojik bir kavramdır. Duygularımız yeni koşullara adapte olur ve yeni bir “normal” yaratır. Bu yeni normal eskisinden daha iyi, daha kötü veya bir süre sonra ona oldukça yakın olabilir. Yani amacınız neyse oraya ulatşığınızda bulunduğunuz yer sizi sürekli tatmin etmeyecek.

Bana göre önemli nüans yolun sonunda değil başında karşımıza çıkıyor:

İstediğimiz şeyi gerçekten istiyor muyuz?

Yoksa istediğimiz şeyi istediğimize inanmak mı istiyoruz?

Eğer cevap ikincisiyse, istediğiniz şeyi elde ettiğinizde sizi yalnızca hedonik bir adaptasyon süreci beklemeyecektir.

Çünkü bazen sorun istediğimiz şeye ulaşamamak değildir.

Sorun, ona ulaştığımızda neden istediğimizi bilmemektir.

Bazen istediğinizi sandığınız şeyi elde ettiğinizde,

Baştan başlamanız gerektiğini düşünürsünüz,

Çünkü isteyecek başka bir şey kalmamıştır.

Ve tekrardan baştan başladığınızda ne istediğinizi bilmiyorsanız -ki bu en kötü senaryodur-

Ne istediğinizi kendinize değil başkalarına sormaya başlarsınız.

Yine de siz kendinizi çok fazla yıpratmayın.

Her hedefe ulaşmak, her mücadeleyi kazanmak zorunda değilsiniz. Çünkü hayat yalnızca varılacak yerlerden ibaret değil. Belki de asıl mesele, yolun sonunda ne bulacağımızdan çok, o yolda nasıl yürüdüğümüzdür.