Voltaire’in Candide adlı kitabını okurken, ilk başta basit ve eğlenceli bir hikâye okuyormuş gibi hissedilir. Ancak sayfalar ilerledikçe bu basitliğin aslında bilinçli olduğu anlaşılır. Voltaire, sade bir anlatımla çok ağır gerçekleri göstermeyi amaçlar. Kitap, iyimserliğin gerçekten her zaman doğru olup olmadığını sorgulayan güçlü bir eserdir.

Candide, saf ve kolay inanan bir karakterdir. Hayata bakışı, hocası Pangloss’un ona öğrettiği “Bu dünya mümkün olan en iyi dünyadır” düşüncesine dayanır. Candide başına gelen her kötü olayı bu düşünceyle anlamlandırmaya çalışır. Ancak roman boyunca yaşanan savaşlar, felaketler ve haksızlıklar bu düşüncenin ne kadar gerçek dışı olduğunu ortaya koyar. Okur olarak Candide’e acırken, aynı zamanda onun sorgulamamasına da şaşırırız.

Voltaire, yaşanan tüm bu acıları özellikle abartılı bir şekilde anlatır. Bunun sebebi, okuru güldürmekten çok düşündürmektir. Kitapta insanlar sürekli zarar görür, ama buna rağmen bazı karakterler hâlâ her şeyin iyi bir nedeni olduğuna inanır. Bu durum, iyimserliğin bazen insanı gerçeklerden uzaklaştırabileceğini gösterir.

Eserde din, savaş ve yöneticiler de eleştirilir. Voltaire, bu kavramları kutsal ya da dokunulmaz olarak sunmaz. Aksine, insanların bu güçleri kendi çıkarları için nasıl kullandığını gösterir. Böylece okur, sorgulamadan kabul etmenin ne kadar tehlikeli olabileceğini fark eder.

Kitabın sonunda Candide’in vardığı sonuç oldukça sadedir:

“Bahçemizi ekmeliyiz.”

Bu söz, dünyayı tamamen değiştiremeyeceğimizi ama kendi hayatımızda sorumluluk almamız gerektiğini anlatır. Sürekli her şeyin iyi olacağını düşünmek yerine, çalışmak ve gerçeklerle yüzleşmek daha anlamlıdır.

Sonuç olarak Candide, kısa ve sade bir kitap olmasına rağmen derin bir mesaj verir. Voltaire, okura kesin doğrular sunmaz; aksine düşünmesini ister. Bu yüzden Candide, yalnızca bir hikâye değil, insanın hayata bakışını sorgulatan bir denemedir.